Về Tam Nghĩa tìm lại dấu xưa qua những ngôi nhà cổ.

Ít ai ngờ ở xóm Làng An Thiện (nay là thôn An Long) thuộc xã Tam Nghĩa, huyện Núi Thành vẫn còn đó những ngôi nhà cổ có niên đại tới trăm năm tuổi.

     Làng An Thiện thuộc xã Tam Nghĩa cách trung tâm hành chính huyện Núi Thành 4km về phía Nam, nơi còn lưu giữ những nếp nhà cổ. Một trong những công trình độc đáo của những người thợ mộc tài hoa làng Kim Bồng và Vân Hà xưa. 

Ngược dòng thời gian:

          Xã Tam Nghĩa trước đây là xã Kỳ Liên gồm có các thôn An Tân (nay là khối 4 thị trấn Núi Thành), Long Bình, Tịch Tây, Long Phú, An Thiện, Hòa Mĩ và 4 khu dồn (do Mĩ dồn về vào năm 1965  để xây dựng  Căn cứ Chu Lai là Hòa Vân, Thanh Trà, Đông Yên và Định Phước). Sau năm 1975 đất nước thống nhất, qua nhiều lần thay đổi hiện nay xã Tam Nghĩa có 7 thôn : Hòa Đông; Hòa Mĩ; An Long; Thanh Trà; Định Phước; Tịch Tây và thôn Long Bình. Một trong những thôn được hình thành sớm nhất ở xã Tam Nghĩa có lẽ là thôn An Thiện An Long ngày nay. (khoảng đầu thế kỉ 17) Thôn có nhiều xóm nhỏ: Xóm Làng, xóm Cát, xóm Mới, xóm Hóc. Riêng xóm Làng nơi có nhà Tiền hiền của làng vẫn còn đó những dấu vết xưa cũ như Đình làng An Thiện, rừng già An Thiện đặc biệt là những ngôi nhà cổ mang trên mình cả trăm năm tuổi.

Giữa bốn bề bao phủ bởi một màu xanh cây lá, phía trước là cánh đồng lúa, phía sau là lưng đồi, lọt thỏm giữa những ngôi nhà cao tầng ít ai ngờ ở đây lại còn có 5 căn nhà cổ nhuốm màu thời gian.

Ngôi nhà thờ Tộc được xây dựng từ năm 1921 (101 năm), ngôi nhà thứ hai là của ông Nguyễn Thế Vinh xây vào năm 1932; ngôi nhà thứ ba là của ông Nguyễn Xuân An xây vào năm 1935. Ngôi nhà thứ tư là của ông Nguyễn Đắc Linh xây năm 1961 và cuối cùng là ngôi nhà của ông Nguyễn Quang Long xây vào năm 1929. Riêng ngôi nhà ông Long bên trong đến nay hầu như còn nguyên vẹn với những đường nét, hoa văn chạm trổ tinh xảo và tỉ mỉ đến từng chi tiết nhỏ. Được gia chủ trùng tu vào năm 2021 hơn nữa cả gia đình đều sinh sống tại đây nên có điều kiện chăm nom quét dọn hằng ngày nhờ thế mà các hoa văn sáng và “lên nước”. Điều đặc biệt là tất cả các ngôi nhà trên đều do một người xây cất đó là ông Nguyễn  Đắc Tuy (là ông Nội, Cố của các chủ nhà hiện nay) ông hạ sinh được bốn người con trai, mỗi người ông dành cho một ngôi nhà và một ngôi nhà thờ. Tất cả các ngôi nhà đều tọa lạc sát ngay bên đồng lúa, bên trong các nhà còn đó những nét hoa văn cổ, tràn kỉ, tủ chén, nhất là những chiếc tủ thờ được chạm và đính xà cừ biểu hiện nét thời gian, cổ kính trầm mặc. Riêng ngôi nhà của ông Nguyễn Xuân An được cha mình xây vào năm 1935 so với bốn ngôi nhà còn lại chỉ khác mặt tiền được thiết kế theo kiểu nhà cổ miền Tây Nam bộ. Kiến trúc  nhà nầy được pha trộn giữa kiến trúc Đông- Tây, thể hiện giao thoa văn hóa Việt- Pháp, bên trong là thuần Việt thì bên ngoài mang hơi hướng phương Tây.


Ban đầu các ngôi nhà đều xây dựng theo kết cấu nhà xưa khung gỗ, tường đá xanh với chất kết dính bằng vôi mật, mái ngói âm dương mang dáng dấp nhà cổ Huế, gồm 3 gian 2 chái, hai gian nghỉ và một gian thờ cúng. Nhà trụ vững nhờ 36 cây cột mít vườn tròn to, bóng nhẵn. Thêm vào đó là hệ thống rường, cột được chạm trổ tinh xảo, tỉ mỉ. Xà thượng xà hạ tất cả đều liên kết với nhau kể cả rường, rui, mè, kèo, trính, huỳnh tử.

Đi tìm câu trả lời vì sao ngôi nhà xây cất nhiều năm nhất trong 5 ngôi nhà cổ ở đây (ngôi nhà thờ tộc có từ năm 1921 đến nay 101 năm) chưa được công nhận di sản kiến trúc văn hóa trong khi đó ngôi nhà do ông Nguyễn Xuân An sở hữu hiện nay (xây năm 1939 nay được 83 năm ) đã được UBND Tỉnh Quảng Nam cấp bằng xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh vào năm 2005. Chuyện kể rằng: vào năm 1934 có người ở đàng ngoài trên đường di cư vào Nam có chở theo một nếp nhà, khi cập bến An Hòa (Tam Hải, Núi Thành) có ý định bán nguyên căn nhà nầy. Biết chuyện, ông Nguyễn Đắc Tuy bỏ tiền mua chở về bến sông Bến Ván ( dưới chân cầu An Tân khối 4 thị trấn Núi Thành ngày nay) rồi kêu gọi con cháu, bà con trong Tộc khuân vác về làng An Thiện dựng lại sau đó một năm. Ông An nói: “theo lời cha tôi kể lại, ngoài bộ sườn nhà hiện nay ngày đó người bán có ngỏ lời bán kèm theo ván thưng phên (tường) và gỗ lát nền toàn bằng gỗ kiền kiền song ông Nội tôi không đủ thời gian để huy động tiền, bây giờ nghe kể lại thật là tiếc ” Dù xây cất sau khu nhà thờ nhưng do cây gỗ nhà nầy đã có trước đó khá lâu nên qua khảo sát, thẩm định của các nhà nghiên cứu đã công nhận ngôi nhà nầy đủ niên đại để đề nghị Nhà nước công nhận kiến trúc nhà cổ.

Giữ hồn và tương  lai cho một điểm đến

Nhà cổ làng An Thiện không hoành tráng, đồ sộ, độc đáo như bao làng cổ khác như làng cổ Đại Lâm Hà Nội; làng cổ Lộc Yên Tiên phước Quảng Nam song các ngôi nhà cổ nơi đây vẫn toát lên cái chung nhất về kiến trúc nhà cổ Việt và mang một sắc thái riêng. Minh chứng cho kiến trúc nhà cổ một thời đã du nhập và lưu lại ở xứ nầy. Hằng năm được các gia đình tu bổ, thay mới nhưng vẫn cố giữ lại cái cốt lõi của nhà xưa như diện tích, gỗ, cột kèo, các vật dụng bài trí trong nhà, nhất là những đường nét hoa văn chạm trổ. Ông Long tâm sự: “ Ngoài ngôi nhà thờ chung của anh em trong họ, mỗi người con đã được ông nội (ông Tuy) xây cho một cái vì thế con cháu phải có trách nhiệm gìn giữ, tu bổ hằng năm như gìn giữ gia sản của ông bà, tổ tiên để lại.”

Nếu ai thích hoài cổ và khám phá vùng đất còn ẩn nhiều điều thú vị thì ghé về làng An Thiện để nhìn và lắng nghe những câu chuyện về một thời rất xa về làng quê Việt qua những nếp nhà rêu phong cổ kính và ít nhất một lần có cơ hội được chinh phục đỉnh núi Con Heo sau làng. Nơi đây du khách sẽ thấy mình thật nhẹ giữa bốn bề cây, lá và gió; tha hồ chiêm ngưỡng ngôi chùa Hang (bằng đá) mãi nép mình giữa lưng chừng núi, nơi bên trong chùa có một giếng nước từ thưở xa xưa đến nay cứ mãi đầy vơi, chứ chưa bao giờ cạn nước. Đặc biệt nước nơi đây mát và ngọt, du khách sẽ không bỏ qua cơ hội uống một ngụm nước “ Thánh” trong lành và tinh khiết giữa chốn rừng thiêng, rồi chiều xuôi dòng sông Đình, lướt qua cánh rừng dừa nước Tịch Tây rộng mênh mông để kịp về đắm chìm trong làn nước trong xanh và ngắm cảnh hoàng hôn trên biển Rạng.

                                                                                    

Tin liên quan