Bữa cơm gia đình - sợi chỉ hồng gắn kết tình thân

         Ngày bé, dù nhà chỉ có ba người (bà, mẹ và tôi) nhưng mâm cơm vẫn được dọn đàng hoàng, đủ người mới bắt đầu ăn.

 

Ngày ấy lương bà, lương mẹ đều thấp, được cái, hai “chị” chăm chỉ, tháo vát lắm. Mẹ tan làm là lao vào vườn tược, heo, gà. Bà làm đậu khuôn, chạy chợ buôn bán thêm. Chả thế mà “Nhà độc đàn bà” vẫn tươm tất cơm ngày ba bữa. Lớn lên, đi học, ở ký túc xá, tôi chủ yếu ăn cơm quán. Bữa nào cũng ăn sạch phần cơm rồi về phòng nghỉ ngơi, học bài. Đoạn ấy, tôi thấy mình thoải mái, tự do, tự tại vô cùng, bởi không phải nghe bà nhắc cái này, mẹ dặn cái kia trong bữa cơm. Nhưng cũng chỉ một thời gian là tôi nhớ nhà, nhớ bữa cơm cùng bà và mẹ đến nao lòng, lại chỉ mong đến hè để được về ăn cơm với bà, với mẹ. 

          Bữa cơm trong gia đình không chỉ đơn thuần là nơi mọi người trong gia đình cùng thưởng thức ẩm thực, làm no dạ dày, nạp năng lượng để sống, làm việc, cống hiến, đó còn là nơi gắn kết các thành viên, hình thành truyền thống của gia đình. Người phương Tây thường duy lý nên không coi trọng bữa cơm gia đình, con cái họ khi trưởng thành đều ra ở riêng và có cuộc sống riêng; còn người Việt thì duy tình nên có thói quen sau một ngày làm việc vất vả thường quay trở về mái nhà chung để quây quần bên nhau dùng bữa cơm chiều. Đó là lúc ông bà, cha mẹ, con cái, anh chị em cùng ngồi bên mâm cơm thưởng thức những món ăn ưa thích do bà, mẹ nấu và vui vẻ kể chuyện học hành, công việc trong không khí ấm cúng và thân mật. Sợi chỉ hồng vô hình này đã gắn kết tình thân của các thành viên trong gia đình người Việt từ thế hệ này sang thế hệ khác. 

          Vốn là cư dân gốc nông nghiệp lúa nước, sống quần cư trong các xóm làng nên bữa cơm của các gia đình Việt Nam thường rất đơn giản, tùy theo điều kiện kinh tế của mỗi gia đình mà mâm cơm có khác nhau. Thực phẩm để chế biến món ăn rất phong phú và đa dạng, đó là sản vật trồng, nuôi được hoặc đánh bắt trong tự nhiên. Bữa cơm của người Việt thường là một món mặn, một món xào và canh. Độc đáo nhất là món canh, hầu như trên thế giới chỉ có người Việt Nam có cách ăn canh chan vào cơm. Đặc biệt, trong bữa cơm không thể thiếu món nước chấm. Nước chấm có thể là mắm nước, mắm tôm, mắm tép, mắm cá. Từ lâu, ở Việt Nam, nước chấm đã được sáng tạo với nhiều công thức khác nhau để phù hợp cho từng món ăn như hấp, luộc, gỏi, xào, nướng,… Chén nước chấm luôn được đặt ở giữa mâm cơm biểu thị cho sự gắn kết cộng đồng, tình yêu thương cùng nhau chia sẻ ngọt bùi.

          Không chỉ là nơi gia đình tụ họp ăn uống, mâm cơm còn chính là nơi thể hiện rõ nét văn hóa giao tiếp ứng xử của người Việt. “Ăn trông nồi, ngồi trông hướng” thể hiện ở chỗ: Người phụ nữ cao tuổi nhất, bà hoặc mẹ hoặc chị em gái là người ngồi đầu nồi, để vừa ăn vừa trông chừng vừa xới cơm phục vụ cả nhà. Nếu thiếu, thì người đầu nồi ăn chậm lại, nhường người khác, phải luôn tạo không khí vui vẻ trong bữa ăn. Ngoài ra, phải biết “Học ăn, học nói, học gói, học mở”. Chính vì vậy mà cách ăn cũng được xem là nét văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc. Truyền thống, nề nếp gia đình cũng được hình thành từ những bữa ăn đạm bạc mà đầm ấm đó. Trong bữa cơm mọi người không chỉ chuyện trò vui vẻ, thể hiện sự quan tâm chia sẻ với nhau mà thông qua đó biết bao bài học quý giá được ông bà, cha mẹ truyền dạy cho con cháu. Đó không chỉ là bài học về văn - hóa - ăn mà còn là những bài học về văn hóa ứng xử và biết bao bài học về đạo lý làm người…

          Trong thời đại công nghiệp hóa hiện nay, ai cũng trở nên bận rộn, nhất là ở những thành phố lớn, khiến nhiều gia đình ít có cơ hội được ngồi bên nhau trong bữa cơm thân mật. Người ta thường chọn cách ăn tiện lợi như: ăn ở cửa hàng, ở các tiệm hay thức ăn nhanh… mà ít chú tâm đến các bữa cơm gia đình. Nói đâu xa, ngay trong chính gia đình nhỏ của tôi, sáng thì mọi người ăn vội đi học, đi làm, trưa bố ở lại cơ quan nên mấy mẹ con ăn qua quít, tối đến thì người đi chơi thể thao, người đi học năng khiếu, người giảm cân không ăn tối, thế là chẳng mấy khi có bữa cơm gia đình. Rất nhiều lần tôi thấy cay mắt, chạnh lòng khi nhìn con bưng tô cơm ăn vội ăn vàng để kịp đến lớp. Bọn trẻ giờ điều kiện học tập tốt, vật chất cũng dư thừa nhưng thiếu hẳn những bữa cơm gia đình đầm ấm. Chúng không có cảm giác mong ngóng, chờ đợi bữa cơm gia đình - nơi mà chúng có cảm gần gũi với cha mẹ, ông bà, anh chị em và ngược lại, nơi chúng có thể chia sẻ, giãi bày những điều diễn ra trong ngày. Sau này lớn lên, chắc hẳn trong tiềm thức của chúng sẽ không có khung cảnh mâm cơm gia đình,...

          Đối với mỗi người Việt Nam, gia đình vô cùng quan trọng. Gia đình là nơi hun đúc những giá trị truyền thống hình thành nên con người. Vì vậy, có thể coi bữa cơm gia đình là một biểu tượng cho văn hoá Việt Nam. Mong rằng, sau này tôi và tất cả mọi người sẽ quan tâm, chú trọng hơn đến việc duy trì bữa cơm gia đình - sợi chỉ hồng gắn kết tình thân, nét văn hóa đặc sắc dân tộc.

 

 

 

          

Tin liên quan