LÚA…

LÚA…

 

 

Lúa …

Lúa. Cái tên nghe quê mùa mà chất phác.

Lúa. Cái tên nghe hiền chi dễ sợ. 

Nhưng Lúa, cũng cái tên gợi sự ấm áp, yên vui.

Từng hạt chắc mảy được tinh lựa, phơi cất riêng. Tới ngày, Lúa được mang ra, ngâm vào nước ấm. Chỉ có riêng mỗi lúa mới may mắn được dùng một động từ riêng thay cho cái từ “rửa” tầm thường. Ngốt. Rửa lúa là ngốt lúa. Ngâm nước ấm qua đêm, ngốt lại cũng bằng nước ấm và ngâm tiếp. Hai ngốt thì đưa vào ủ. Đậy đệm kĩ lưỡng cho đảm bảo tránh nắng, tránh mưa. Ba đêm ủ thì xở. Những mầm trắng và rễ dài mọc ra từ đầu hạt ôm lấy nhau quấn quýt.

Đất - Nước. Hai tiếng gọi dân dã mà thiêng liêng. Đất – Nước quyện nhau khăng khít tạo bùn. Cái thứ vữa sền sệt, mềm mịn, mát lành lạnh. Ai đã từng chê bai - hôi tanh mùi bùn - ấy là chưa thật hiểu về căn nguyên của sự dâng hiến từ đất và nước. Bùn non mát mịn ôm lấy hạt giống lúa. Rễ non được bùn che chở tránh đi cái nắng thiêu đốt giữa đồng trống mênh mông nắng. Ba bữa lúa ngồi. Năm bữa xanh mạ, tháo nước vào chân ruộng rửa trôi diệt mầm. Từ đó, lúa bắt đầu hành trình cùng với đất và nước.

Lúa kể chuyện với người bằng màu sắc. Này nhé, từ xanh non chuyển sang vàng là tớ đang thiếu dinh dưỡng. Cứ hễ màu bạc lốm đốm là bệnh bạc lá đang lăm le. Xanh trù phú chuyển qua xanh đậm bất thường coi chừng kẻo thừa đạm tốt rùm... Cứ thế, mỗi ngày người dân ra đồng là mỗi lần lúa thầm thì cùng người. 

Từ xanh non chuyển sang xanh mơn mởn. Từ xanh mơn mởn sang xanh khỏe khoắn. Từ xanh khỏe khoắn lại chuyển sang xanh đậm đà, tràn sức sống. Ấy là lúa bón đòng. Ai đã từng gọi lúa bón đòng là lúa “đương thì con gái”. Phải rồi, cái sức sống căng tràn ấy, đẹp đẽ ấy, tươi mới ấy, chỉ có thể có ở cô gái tuổi đôi mươi. Để rồi cái vẻ nõn nà của cô gái làm chàng trai nào đó thổn thức. Kín đáo ý vị, chàng gởi tình qua câu ca: “Thân em như chẽn lúa đòng đòng / Phất phơ dưới ngọn nắng hồng ban mai.” Dưới ngọn nắng hồng, chẽn lúa xanh mơn mởn ấy bắt đầu phơi màu trắng rộ. Lúc bấy giờ đồng thơm thoang thoảng mùi sữa non. Chắt chiu dinh dưỡng từ đất và nước, quyện với gió và nắng trên cánh đồng, hạt sữa dần đông lại thành đàn con non xanh trên từng dé lúa.

Qua thì con gái, như bà mẹ cần mẫn, thân lúa vàng dần, teo tóp lại. Sức sống truyền cả vào đàn con. Từng đứa con ngày càng căng tròn, chắc nịch, treo lủng lẳng cho oằn cả thân mẹ. Và lời tâm sự cuối cùng của mẹ Lúa cùng người là màu vàng. Màu vàng như lời giục giã, tôi đã hoàn thành sứ mệnh trên cánh đồng. Lũ con tôi đã đủ khôn lớn, hãy để lũ con tôi viết tiếp bản tình ca mùa sau và những mùa sau nữa nối tiếp đến muôn đời. 

Bầu trời cao vời vợi. Hương trên đồng không còn là hương sữa thơm của hoa lúa. Hương bây giờ là hương của hạt, của rơm rạ, trộn lẫn cả hương của từng giọt mồ hôi. Trời ban cho Lúa một đặc ân. Ngươi đã chắt chiu hết sức lực, dâng hạt ngọc cho người nên khi chết ta sẽ cho thân ngươi có một mùi thơm đặc biệt. Và đó là mùi thơm của rơm rạ. Cái mùi dìu dịu, thơm ngọt chỉ dành cho những con người biết lắng mình, biết trân trọng mới cảm nhận được. Dưới cái nắng chang chang, từ vàng tươi mới của những thân lúa chuyển sang vàng giòn của rơm rạ. Cả rạ rơm, cả hạt thóc vàng đều theo con người về tổ ấm. Lúa đã kể trọn câu chuyện tình nhà nông trên cánh đồng mênh mông ngọt gió và ấm nắng. 

Lúa. Cái tên gợi sự sung túc, no đủ. 

Lúa. Cái tên gợi cả sự thiêng liêng. 

Khi rơm đã lên cây, lúa đã khô đổ thùng, vụ mùa chính thức khép lại. Người xay bao lúa gạo và bao lúa nếp đầu tiên của mùa mới. Sàng sảy lấy những hạt gạo, hạt nếp tròn mẩy trên sàng. Nấu nồi cơm, nồi xôi gạo mới trắng ngần, nghi ngút thơm. Đơm sáu chén cơm lưng. Một dĩa xôi to đầy. Làm một con gà trống choai, tréo cánh, luộc. Thịt heo. Lát cá kho. Dĩa đồ xào rau của quả. Hai bánh tráng. Không quên hai li rượu gạo. Giấy đất, vàng bạc, hương đèn. Tất cả bày biện một mâm. Cúng Cơm mới. 

Cơm mới như lời báo cáo cùng ông bà, tổ tiên, cô bác và thần lúa một vụ mùa đã xong. Cơm mới còn là lời cảm tạ trời đất đã thuận mưa hòa gió cho vụ mùa ấm êm. Và Cơm mới cũng là một mong ước cho những vụ mùa sau lúa trĩu hạt. Hết mùa, nhà nào cũng bày biện một mâm, ít nhiều cũng phải có mới gọi là đủ lễ nhà nông. Đồng bào vùng cao gọi Cơm mới là Ngã rạ. Rạ đã ngã, lúa đã về, thôn bản được ấm no. Ngã rạ cảm ơn thần linh, đất trời. Ngã rạ có bánh sừng trâu, cũng xôi, gà, thịt. Ngã rạ còn có đêm lửa bập bùng với điệu múa Cheo dập dìu, mê hoặc. 

Lúa. Muôn đời của ruộng đồng. Không mặc nhiên tơ hào phố thị. Một ai đó đã đem lúa vào các chậu kiểng, chưn vào ngày tết với mong ước sung túc, ấm no. Ấy thế nhưng vào nhà cao cửa rộng, lúa không còn là lúa. Lúa không còn kể chuyện bằng màu sắc. Lúa chẳng còn hương sữa của những ngày phơi màu. Chẳng còn mùi thơm của rơm rạ. Và màu vàng của một khóm lúa trong chậu trở nên lạc lõng, buồn trơ trọi. Và như thế, lúa buồn điệu buồn thẳm và trở nên héo úa sau ba ngày năm mới. 

Lúa. Mãi lặng thầm hát khúc ấm no, thanh bình. Mãi song hành cũng người tự ngàn xưa đến mãi ngàn sau. Và Lúa vẫn mãi là lúa. Là quê mùa, là bình dị, là sung túc, ấm no và cũng rất thiêng liêng.

 

Tin liên quan